Jak pozyskiwać środki na inwestycje oraz jak efektywnie je wydawać 17 i 18 stycznia 2002 r. na konferencji "Inwestycje komunalne - finansowanie i realizacja" dyskutowali przedstawiciele Komisji Małych Miast i Komisji Ochrony Środowiska Związku Miast Polskich.
W 2000 r. polskie gminy zainwestowały 3,75 mld euro. Samorządowców niepokoi jednak powolny spadek procentowego wskaźnika poziomu inwestycji. Tymczasem, jak mówił Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich, wydajność inwestycyjna samorządów musi zostać podtrzymana. Inwestycje napędzają bowiem koniunkturę, dają nowe miejsca pracy, a następnie wpływy do budżetu.
Szczególne znaczenie reprezentanci miast przypisują inwestycjom z dziedziny ochrony środowiska. Stanowiły one ponad połowę wszystkich gminnych inwestycji. Między innymi dzięki temu stan środowiska naturalnego znacznie się poprawił. Jednak ze względu na stawiane nam przez Unię Europejską wymogi ich kontynuacja jest koniecznością.
Z szacunków Agencji Rozwoju Komunalnego wynika, że rozmiary potrzeb inwestycyjnych w zestawieniu ze standardami Unii Europejskiej są ogromne. Na przykład na ich osiągnięcie, przy zachowaniu obecnego tempa inwestowania, w dziedzinie sieci wodociągowej potrzeba około 10 lat i mniej więcej 12-13 lat w przypadku kanalizacji. Najgorsza sytuacja występuje w drogownictwie: luka ilościowa i jakościowa dotycząca dróg lokalnych oszacowana jest na co najmniej 45 lat. Natomiast możliwości sfinansowania tych potrzeb są odwrotnie proporcjonalne do możliwości finansowych samorządów, w których one występują.
Z analizy budżetów wielu miast wynika, że samorządom grozi niedobór środków nie tylko na działalność inwestycyjną, ale nawet na działalność bieżącą. Dlatego niezbędna będzie racjonalizacja wydatków i dochodów budżetowych. W ogromnej liczbie jednostek powinno to przynieść pożądany efekt.
- W latach 1994-2000 wystąpiły negatywne zjawiska w strukturze dochodów gmin - mówił dr Jacek Sierak ze Szkoły Głównej Handlowej. Zanotowano spadek dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego, spadek udziałów w podatkach budżetu państwa, a rośnie udział w dochodach subwencji i dotacji. - To nie wpływa pozytywnie na planowanie inwestycji. Tam, gdzie dochody są najniższe, tam największe potrzeby inwestycyjne - mówił J. Sierak.
Badania wykazały, że w większości miasteczek i gmin wysoki poziom inwestycji był tam, gdzie opracowano lokalne strategie rozwoju i programy finansowe oraz gdzie była stabilna władza gminy. To pozwalało na rozwój, mimo że sytuacja wyjściowa była tam taka sama, jak wszędzie.
Jednak generalnie pozytywne jest to, iż większość samorządów zaczęło postrzegać infrastrukturę jako czynnik rozwoju.
To, jak potrafimy gospodarować środkami bieżącymi, czy tylko pełnimy rolę administratora, czy jesteśmy aktywni, w znacznym stopniu decyduje dziś o możliwościach inwestycyjnych. Niezmiernie ważne jest również stosowanie długookresowego planowania. Pozwala ono przewidywać następstwa finansowe podejmowanych działań w następnych latach. Ważne jest też dobre orientowanie się w nowoczesnych sposobach finansowania inwestycji, takich jak partnerstwo publiczno-prywatne.
Na inwestycje spore środki możemy pozyskać z UE. O tym, ile i z jakich programów, mówił prof. Jacek Szlachta ze Szkoły Głównej Handlowej. Jednak musimy się do tego bardzo dobrze przygotować.
Wśród działań, jakie należy poczynić przed uruchomieniem środków europejskich wymienił:
- zbieranie doświadczeń finansowania pojedynczych dużych inwestycji komunalnych w ramach programu Phare Spójność Społeczno - Gospodarcza,
- podjęcie działań służących wprowadzeniu do Regionalnych Programów Operacyjnych uruchamianych w ramach programu Phare Spójność Społeczno - Gospodarcza kategorii małych grantów umożliwiających finansowanie inwestycji komunalnych (wielkim problemem jest niechęć Komisji Europejskiej do kategorii małych grantów),
- aktywne uczestniczenie w pracach przygotowawczych nad Narodowym Planem Rozwoju tak, aby kategoria infrastruktury komunalnej miast została określona jako jeden z komponentów finansowanych ze środków europejskich,
- we współpracy z marszałkami województw i Ministerstwem Gospodarki uruchomienie działań służących inwentaryzacji przedsięwzięć infrastruktury komunalnej mogących zyskać współfinansowanie ze środków europejskich; dokonanie rankingu priorytetowości poszczególnych przedsięwzięć
- przygotowanie poszczególnych projektów przewidywanych do finansowania ze środków europejskich w formacie, układzie i zakresie informacyjnym umożliwiającym ich realizację przy udziale środków UE
- zabezpieczenie udziału własnego umożliwiającego współfinansowanie tych przedsięwzięć,
- wykształcenie niezbędnych umiejętności w zakresie monitoringu i oceny uruchamiania środków europejskich na programy i przedsięwzięcia dotyczące infrastruktury komunalnej.
Jan Maciej Czajkowski, prezes Agencji Rozwoju Komunalnego poinformował z kolei, że ARK otrzymała grant na przygotowanie inwestycji komunalnych pod finansowanie ze środków unijnych. - Środki unijne są zaliczane do środków publicznych - mówił. - Podlegają takim samym restrykcjom, jak środki publiczne w Polsce, a poza tym restrykcjom Unii. Ich pozyskanie nie jest więc wcale takie łatwe.
Już wkrótce rozpocząć ma się cykl szkoleń dla pracowników jednostek samorządu terytorialnego obejmujący m.in. opracowanie fusibility study. Będzie on skierowany także do powiatów i województw, ponieważ większość projektów będzie usiała być realizowana według programów rozwoju regionalnego.
Agencja Rozwoju Komunalnego chce wyręczyć samorządy w biurokratycznym postępowaniu niezbędnym przy ubieganiu się o środki pomocowe. - Sfera środków publicznych w Polsce będzie się kurczyła - przekonywał J. M. Czajkowski. - Nie ma innego wyjścia niż pozyskanie pieniędzy spoza sektora finansów publicznych - mówił.
Dlatego tak ważne jest szukanie inwestorów prywatnych. Ich pozyskanie nie jest możliwe dla każdej inwestycji. Jeśli jednak inwestycja po ukończeniu przynosi stałe dochody, łatwo pozyskać do jej realizacji partnerów prywatnych.
Jak poszukiwać inwestorów doradzał Paweł Posadzy z firmy Moellendorf & Company. Oprócz tego, że można to zrobić samodzielnie, można też zlecić te prace firmie doradczej. Zawsze jednak niezmiernie istotne jest dokonanie analizy projektu, od której uzależniony jest cały proces inwestycyjny.
Konferencję zakończono sformułowaniem postulatu o inny niż dotąd podział środków funduszy ochrony środowiska. Zgłaszająca go burmistrz Wieruszowa, Iwona Szkopińska dowodziła, że przy obecnym realizacja przez samorządy tak potrzebnych inwestycji z zakresu ochrony środowiska nie będzie możliwa.
