Komisje ZMP poszukują źródeł

Finansowanie inwestycji

Ponad 60 przedstawicieli polskich miast wzięło udział w konferencji Komisji Małych Miast i Ochrony Środowiska Związku Miast Polskich. Spotkanie, które odbyło się 17 i 18 stycznia we Wrześni, poświęcone było finansowaniu i realizacji inwestycji komunalnych.

Metody znajdowania środków na przedsięwzięcia infrastrukturalne są od dłuższego czasu tematem debaty w Związku. Pieniędzy na inwestycje szukają zarówno miasta duże, jak i te najmniejsze. W 2000 r. ogółem polskie gminy zainwestowały 3,75 mld euro, jednak już od kilku lat z roku na rok wskaźnik procentowy udziału inwestycji w budżetach samorządowych zmniejsza się. W wydatkach inwestycyjnych miast i gmin wciąż szczególną pozycję zajmują przedsięwzięcia dotyczące ochrony środowiska. Stan czystości powietrza, wód, ziemi ulega w Polsce systematycznej poprawie i jest to w znacznym stopniu zasługą samorządów. Jednak mimo, iż wydatki związane z inwestycjami proekologicznymi stanowiły jak dotąd ponad połowę wszystkich inwestycji gminnych, wciąż wiele brakuje do osiągnięcia standardów Unii Europejskiej

Z szacunków poczynionych przez Agencję Rozwoju Komunalnego wynika, że gdy chodzi o rozmiary potrzeb inwestycyjnych w polskich miastach, najlepsza sytuacja jest w dziedzinie sieci wodno - kanalizacyjnej. Ale i tu na osiągnięcie unijnych standardów potrzeba wielu lat: około 10 w dziedzinie wodociągowej, a ponad 12 w przypadku kanalizacji. Warunkiem jest jednak zachowanie co najmniej dotychczasowego tempa inwestycji w tych obszarach. Najgorsza sytuacja występuje w drogownictwie, gdzie luka jakościowa i ilościowa w zakresie jedynie dróg lokalnych oszacowana jest na co najmniej 45 lat. W dodatku możliwości sfinansowania tych potrzeb są odwrotnie proporcjonalne do możliwości finansowych samorządów, w których one występują.

- Z analizy budżetów wielu miast wynika, że samorządom grozi już nie tylko brak środków na działania inwestycyjne, ale nawet na działalność bieżącą - mówił podczas konferencji doktor Jacek Sierak ze Szkoły Głównej Handlowej.- W latach 1994-2000 w strukturze dochodów gmin wystąpiły negatywne zjawiska takie, jak spadek dochodów własnych i udziałów w podatkach budżetu państwa oraz wzrost udziału w dochodach subwencji i dotacji. To nie wpływa pozytywnie na planowanie inwestycji. Dlatego niezbędna będzie racjonalizacja wydatków i dochodów budżetowych.

W dzisiejszych czasach kryzysu ekonomicznego państwa najważniejsza wydaje się zmiana podejścia do lokalnych budżetów i inwestycji komunalnych. Potwierdzają to badania przytoczone przez dr Sieraka, z których wynika, że wysoki poziom inwestycji był w tych miastach i gminach, gdzie opracowano lokalne strategie rozwoju i programy finansowe oraz gdzie była stabilna władza gminy. To pozwalało na rozwój mimo, że sytuacja wyjściowa była tam taka sama, jak wszędzie.

- Większość samorządów zaczęła postrzegać infrastrukturę komunalną jako czynnik własnego rozwoju - mówił dr Sierak.- Poza tym o możliwościach inwestycyjnych decyduje dziś w znacznym stopniu to, jak władze lokalne potrafią gospodarować bieżącymi środkami: czy przyjmują rolę jedynie administratora, czy są aktywne. Ważne też jest planowanie długookresowe oraz dobre orientowanie się w nowoczesnych sposobach finansowania inwestycji, takich jak np. partnerstwo publiczno - prywatne.

W poszukiwaniu źródeł finansowania inwestycji miasta wciąż dość niechętnie sięgają po dług wiążąc go z ryzykiem. Z drugiej strony, zdaniem Jacka Sieraka, kończy się czas dotacji, dlatego trzeba szukać nowych metod znajdowania środków. Agencja Rozwoju Komunalnego przeprowadziła w miastach badania na ten temat. Wynika z nich, że miasta wśród sposobów finansowania inwestycji komunalnych obok środków przedsiębiorstw częściej stawiają na dotacje z budżetu państwa. Niezbyt popularne jest na razie partnerstwo publiczno - prywatne, jednak te miasta, które przekonały się do tej ostatniej formy, zakładają zakres finansowania inwestycji z tego źródła na poziomie europejskim, a więc nawet 40%. Zaskakująco rzadko miasta zauważają potencjalny udział środków europejskich w realizacji inwestycji komunalnych. Tymczasem, przy odpowiednim przygotowaniu, polskie samorządy z programów Unii mogą pozyskać spore środki o czym przekonywał we Wrześni profesor Jacek Szlachta z Instytutu Badań nad Gospodarka Rynkową.

- "Piętnastka", kierując się polityką spójności, wspomaga znaczącym strumieniem finansowym obszary uboższe, ekonomicznie odstające od reszty członków - mówił.- Tymczasem w Polsce dochód narodowy brutto na 1 mieszkańca w 1999 r. stanowił zaledwie 40% średniej unijnej, a na tzw. ścianie wschodniej było to nawet 30%. Koledzy na tych terenach będą musieli nauczyć się żyć z kroplówką pieniędzy unijnych przez co najmniej dwa następne pokolenia.

Profesor przedstawił przedstawicielom miast długą listę działań, jakie należy poczynić podczas przygotowań do uruchomienia środków unijnych (publikujemy ją obok).

Członków Komisji Małych Miast i Ochrony Środowiska ZMP interesowało, co robić, by podnieść atrakcyjność małego miasta w oczach inwestora. Michał Bitner, ekspert Agencji Rozwoju Komunalnego, przekonywał, że nie ma na to lepszego sposobu, niż przekonać partnerów do tego, że ich działalność w mieście, w określonym sektorze może być rentowna. Przestrzegał jednak przed nieuczciwymi firmami doradczymi odwiedzającymi małe miasta. Jeśli obiecują, że absulutnie wszystko zrobią za samorząd, należy ich się wystrzegać. O tym, czego samorządy mogą spodziewać się po uczciwych doradcach mówił podczas spotkania Paweł Posadzy z firmy Maellendorf & Company. Miasta, zwracając się do doradcy o pomoc z znalezieniu inwestora, mogą liczyć, że taka firma opracuje indywidualny model doradczy dla zleceniodawcy, model spełniający potrzeby tej konkretnej jednostki. Najważniejszą fazą inwestycji i procesu doradczego jest analiza projektu. Na tym etapie bardzo istotną rolę odgrywa samorząd. Potem zaczyna się praca ekipy doradczej: przygotowanie dokumentów na potrzeby inwestora, sporządzenie wstępnej, długiej listy potencjalnych firm, ocena stopnia ich zainteresowania i wybór inwestorów, z którymi ma przebiegać dalsza współpraca. Trzecim etapem jest wyszukanie tego ostatecznego partnera do realizacji inwestycji.

- Nie zgadzajcie się na zaproponowany wam przez doradcę model inwestycyjny tak długo, jak długo nie będzie on w stu procentach spełniał waszych oczekiwań - zachęcał Paweł Posadzy.- Pamiętajcie też, że dobry doradca finansowy bierze odpowiedzialność za to, co robi. Jeżeli przyjmie błędne założenia, musi za to zapłacić.

Ewa Parchimowicz

Rekomendacje dla Polski

Przygotowania, jakie zdaniem profesora Jacka Szlachty należy poczynić do uruchomienia środków europejskich:

- Zbieranie doświadczeń finansowania pojedynczych dużych inwestycji komunalnych w ramach programu Phare Spójność Społeczno ? Gospodarcza

- Podjęcie działań służących wprowadzeniu do Regionalnych Programów Operacyjnych uruchamianych w ramach programu Phare Spójność Społeczno ? Gospodarcza kategorii małych grantów służących finansowaniu inwestycji komunalnych (wielkim problemem jest niechęć Komisji Europejskiej do kategorii małych grantów)

- Aktywne uczestniczenie w pracach przygotowawczych nad Narodowym Planem Rozwoju tak, aby kategoria infrastruktury komunalnej miast została określona jako jeden z komponentów finansowanych ze środków europejskich.

- We współpracy z marszałkami województw i Ministerstwem Gospodarki uruchomienie działań służących inwentaryzacji przedsięwzięć infrastruktury komunalnej mogących zyskać współfinansowanie ze środków europejskich; dokonanie rankingu priorytetowości poszczególnych przedsięwzięć.

- Przygotowanie poszczególnych projektów przewidywanych do finansowania ze środków europejskich w formacie, układzie i zakresie informacyjnym umożliwiającym ich realizację przy udziale środków UE.

- Zabezpieczenie udziału własnego umożliwiającego współfinansowanie tych przedsięwzięć (zasada przyjęta: 3 euro ze strony UE, 1 euro ze strony kraju beneficjenta; problemem jest b. zróżnicowany potencjał ekonomiczny poszczególnych miast i brak środków w budżetach samorządów wojewódzkich)

- Wykształcenie niezbędnych umiejętności w zakresie monitoringu i oceny uruchamiania środków europejskich na programy i przedsięwzięcia dotyczące infrastruktury komunalnej.