Przedstawiciele środowisk samorządowych z ogromnym niepokojem obserwują sytuację w polskiej służbie zdrowia, której funkcjonowanie osiągnęło poziom krytyczny.
Ogromne, i w większości niezawinione przez samorządy, zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej powoduje obawy o przyszłość tych placówek. Na naszych oczach załamuje się system świadczenia usług medycznych w Polsce, a perspektywą tygodni jest pozbawienie obywateli konstytucyjnego prawa korzystania ze świadczeń medycznych.
Najtrudniejsza jest sytuacja finansowa szpitali powiatowych i wojewódzkich. Poziom zobowiązań tych placówek osiągnął wysokość paraliżującą ich bieżącą działalność i pod znakiem zapytania stawia przyszłość większości spośród tych szpitali.
W tej sytuacji oczekujemy od Ministra Zdrowia określenia kierunków polityki zdrowotnej państwa, realizacji konstytucyjnych obowiązków, w interesie ubezpieczonych, podjęcia doraźnych i natychmiastowych działań, które uchronią przed najgorszym z możliwych scenariuszy, jakim jest załamanie się systemu świadczeń usług medycznych.
W ostatnich tygodniach Rząd przedstawił "Założenia ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej i o zmianie niektórych innych ustaw oraz o przekształceniu samodzielnych publicznych ZOZ w spółki użyteczności publicznej" oraz "Założenia do ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej".
Komisja Promocji i Ochrony Zdrowia Związku Miast Polskich z zadowoleniem przyjęła tę inicjatywę i uznała ją za konieczną, a także za krok w dobrym kierunku. Jednocześnie wyraziła nadzieję, że działania Rządu nie ograniczą się wyłącznie do obu założeń. Skupienie się wyłącznie na zmianach z ZOZ jest pułapką i nie da pożądanych efektów.
1. Formuła prawno-organizacyjna działalności zakładów opieki zdrowotnej.
Komisja proponuje, by zrezygnować z planów obligatoryjnej restrukturyzacji zakładów opieki zdrowotnej w ciągu dwóch lat, proponując w zamian takie mechanizmy, które zachęcą szpitale i organy właścicielskie do dobrowolnego przejścia na drogę zmian. Komisja uznała, że spółka użyteczności publicznej, którą to formułę proponuje Rząd, jest słabo opisana w polskiej jurysdykcji i dlatego kolejnym etapem reorganizacji Zakładów Opieki Zdrowotnej powinno być oparcie się w jak największym stopniu o zasady obowiązujące w spółkach prawa handlowego. Ta formuła daje lepszą szansę na zarządzanie ZOZ, to krok w dobrym kierunku. Dzięki niej możliwe jest np. dokapitalizowanie spółki. Z drugiej zaś strony zakłady nieefektywne ekonomicznie mogłyby rozpocząć proces upadłości. Pamiętać przy tym jednak należy, że ZOZ to szczególny rodzaj firmy i dlatego przy jej upadku nie można doprowadzić do sytuacji, w której ograniczone zostałoby bezpieczeństwo obywateli. Dlatego należy wypracować taką formułę, która by zachowała formułę bezpieczeństwa zdrowotnego, a jednocześnie jak najmniej odbiegała od zapisów obowiązujących w spółkach prawa handlowego.
2. Zachęty restrukturyzacyjne
Z powodu obniżenia wartości kontraktów, dynamika zobowiązań służby zdrowia w 2003 r. będzie większa niż w latach wcześniejszych. Dlatego w ofercie skierowanej do zakładów opieki zdrowotnej należy znaleźć taką zachętę restrukturyzacji, która tę dynamikę uwzględni. Programy restrukturyzacji, o których mówi ustawa, muszą być wpisane w całościowy system zmian organizacji służby zdrowia. Konieczne jest nakreślenie kierunku zmian, które komisja zawarła w punkcie czwartym niniejszego stanowiska.
Przedstawione przez Rząd zachęty finansowe do restrukturyzacji ZOZ, w ocenie komisji są zbyt małe i niedostateczne. W efekcie żaden ZOZ nie będzie przekształcał się w spółkę prawa handlowego. Komisja proponuje, by w ramach zachęt Rząd zadeklarował, iż w nowej formule działania służby zdrowia skarb państwa przejmie zobowiązania finansowe wynikające z tzw. Ustawy 203.
3. Ustalenie sieci szpitali
Komisja proponuje odstąpić od administracyjnego ustalania sieci szpitali publicznych, która ma zabezpieczyć niezbędne funkcje zdrowotne dla całego kraju. Proponowane rozwiązanie zróżnicuje dostęp do usług medycznych na szpitale, które znajdą się w sieci i takie, które znajdą się poza nią. W ten sposób szpitale nie będą traktowane na równych prawach. Ten sam cel można osiągnąć poprzez sprzedaż ?produktu? świadczeń medycznych, które poprzez płatnika (Narodowy Fundusz Zdrowia) zabezpieczy niezbędne potrzeby zdrowotne populacji na danym terenie. W tym przypadku to płatnik stworzy sieć szpitali publicznych, a gra rynkowa zostanie zachowana, kreując szpitale najbardziej sprawne ekonomicznie.
4. Inne wnioski
Obok działań opisanych w obu założeniach do ustaw, niezbędne są działania, które usprawnią cały system ochrony zdrowia. Komisja Promocji i Ochrony Zdrowia Związku Miast Polskich uważa, że najpilniejszymi zadaniami do zrealizowania są:
- ustalenie tzw. koszyka świadczeń zdrowotnych dostępnych ze środków publicznych,
- wprowadzenie ubezpieczeń dodatkowych,
- wprowadzenie współpłacenia przez pacjentów jako mechanizmu regulującego popyt na świadczenia medyczne,
- doprowadzenie do pilnego uregulowania spraw właścicielskich w zakładach opieki zdrowotnej,
- podwyższenie składki na ubezpieczenie społeczne do 6%,
- rozważenie wprowadzenia jednego organu właścicielskiego dla szpitali w dużych miastach lub na obszarze województwa (np. holding spółek),
- jawność i czytelność reguł dostępu do środków publicznych na świadczenia zdrowotne. Czytelne kryteria dystrybucji tych środków.