Komisja ds. Finansów Związku Miast Polskich opowiada się za dalszą decentralizacją systemu finansów publicznych oraz administracji publicznej, która zapewni zaspokojenie realnych potrzeb jednostek samorządu terytorialnego i zabezpieczy interesy ich mieszkańców. Szczególnie istotnym elementem decentralizacji jest zapewnienie jednostkom samorządu terytorialnego odpowiednich źródeł dochodów. Opierając się na tych założeniach, Komisja przeanalizowała na posiedzeniu w dniu 6 czerwca 2003 r. przygotowany przez Ministerstwo Finansów projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
1. Komisja ds. Finansów Związku Miast Polskich negatywnie ocenia tryb pracy nad reformą dochodów jednostek samorządu terytorialnego, a w szczególności przedstawienie projektu ustawy o dochodach JST przed zakończeniem dyskusji o kształcie systemu podatkowego wprowadzanego w ramach reformy systemu finansów publicznych. Zdaniem Komisji reforma systemu dochodów JST jest niezbędna, a dalsze przedłużanie dotychczasowej prowizorki coraz bardziej utrudnione, jednak dyskusja nad projektem ustawy o dochodach JST jest niemożliwa bez znajomości i ustabilizowania źródeł dochodów, w których JST mają partycypować.
2. Zdaniem Komisji projekt ustawy o dochodach JST nie uwzględnia specyfiki miast i realizowanych przez nie zadań, co prowadzi do pogłębiania procesu strukturalnego zadłużania miast oraz redukcji środków, które mogą być wykorzystane na finansowanie inwestycji infrastrukturalnych. W szczególności projekt nie zawiera mechanizmów umożliwiających miastom wygospodarowanie środków na udział własny w inwestycjach, które mogłyby być dofinansowane ze środków Unii Europejskiej.
3. Szczególnie niepokojące jest, że projekt nie zawiera gwarancji utrzymania poziomu dochodów JST na poziomie adekwatnym do realizowanych zadań. W szczególności dotyczy to mechanizmu ustalania części równoważącej subwencji, korygującej błędy algorytmu wyliczania opłaty wyrównawczej, co może prowadzić do obniżenia od roku 2005 dochodów miast. Projekt ustawy prowadzi do koncentracji ryzyka niezrealizowania dochodów miast. Wiąże się to z oparciem dochodów miast przede wszystkim na udziale w podatku dochodowym od osób fizycznych, przy równoczesnej rezygnacji z finansowania części dochodów miast z wpływów osiąganych z podatków pośrednich. Tymczasem wpływy z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wykazują tendencję spadkową. Czynnikiem ryzyka jest także skoncentrowanie wpłat na pokrycie dotacji wyrównawczej praktycznie na jednym podmiocie - Warszawie. Uzależnia to beneficjentów systemu wyrównawczego od poziomu dochodów w Warszawie. Z tego powodu wskazane byłoby powiązanie dochodów JST, a zwłaszcza mechanizmu wyrównawczego z wpływami z podatków pośrednich, a w szczególności VAT i akcyzy, jak również pozostawienie miastom dochodów z subwencji rekompensującej utracone wpływy z tytułu podatku od środków transportu, a także udziału miast w podatku dochodowym od osób prawnych.
4. W związku z powyższym Komisja ds. Finansów Związku Miast Polskich opiniuje negatywnie aktualny kształt projektu ustawy o dochodach JST przedstawiony przez Ministerstwo Finansów i uważa za niezbędne przygotowanie nowego projektu pozbawionego wskazanych przez Komisję wad. Należałoby wypracować rozwiązanie docelowe umożliwiające faktyczną decentralizację opartą na stabilnych i zdywersyfikowanych dochodach. Poziom ich powiązany powinien być z realizowanymi zadaniami i umożliwić realizację zadań bieżących, a także sfinansowanie przez miasta udziału własnego w inwestycjach współfinansowanych przez Unię Europejską. Pozwoliłoby to w pełni zaabsorbować dostępne dla JST środki z funduszy unijnych.
Warszawa, 6 czerwca 2003 r
